Serbest Radikaller Nedir? İnsanlara Nasıl Zarar Verirler?

Modern bilim, hücrelerin içinde bulunan serbest radikallerin insanlardaki hastalık sürecini tetiklediğini düşünmektedir.

Serbest Radikaller Nedir?

Serbest radikaller; insan vücudunda üretilen reaktif nitrojen(azot) ve reaktif oksijen molekülü türlerine denir. Bu atomlar elektron eksikliğinden dolayı kararsız haldedir. Böyle olunca çevrelerindeki diğer bileşiklerle reaksiyona girme eğilimindedirler. Serbest radikallerin canlı hücrenin içindeki farklı organellerle reaksiyona girmesi hücre açısından yapısal hasarlara yol açabileceğinden tehlikelidir. Çünkü bu yapısal hasarlar hücre tarafından tamir edilirken hücre dış etmenlere ve virüs, bakteri, kanser gibi hastalıklara açık hale gelir. Bağışıklık sistemi çöker.

Serbest Radikal Türleri Nelerdir?

Genel olarak vücuttaki serbest radikaller iki ana başlıkta toplanırlar. Reaktif oksijen türleri (ROS) ve reaktif azot türleri(RNS).

Reaktif Oksijen türleri; Hidroksil, süperoksit, peroksit, pksibenzon ve hipoklorlu molekülleri kapsar.

Reaktif azot türleri ise; nitrik oksit, peroksinitrit vb. oluşur.

Reaktif oksijen radikalleri bugüne kadar hücre yapılarına ve DNA‘nın yapısına direk olarak saldıran en güçlü ve en tehlikeli serbest radikaldir.

Serbest Radikal Üretimini Tetikleyen Sebepler Nedir?

Hücreler; içinde sürekli lizozomlar, mitokondri, peroksizomlar ve diğer etkili organizmalar üretirler. Vücudumuzda düzenli olarak üretilen oksidanların yanısıra aşırı miktarda eksojen maddeler insan vücuduna girdiğinde oksidasyon basamaklarını başlatır ve doku hücreleri ile temasa girerler.

Güneş radyasyonu, karbonmonoksit, ozon, sigara dumanı, benzen, klor, formaldehit gibi hava kirleticileri, iyonlaştırıcı radyasyona maruz kalma, ilaçların tüketimi, gıda ve sudaki ağır metaller, temizlik maddeleri, boyalar, kozmetik malzemeleri , Parfümler, zirai ilaçlar, yapay tatlandırıcılar içeren işlenmiş gıdalar, gıda renk maddeleri, trans yağları, yüksek düzeyde lipid peroksitleri vb.

Öncelikle, bu serbest radikaller, insan vücudunda çeşitli etkilere maruz kaldığında su molekülünün bölünerek Hidroksil ve Hidrojen iyonuna ayrışmasıyla sonuçlanır. Bu hidroksil molekülü reaktif oksijen türlerinden (ROS) en güçlüsüdür.

Hastalıklarda Serbest Radikallerin Rolü Nedir?

İnsan hücrelerinde, ROS‘un zararlı etkilerine karşı antioksidan savunma sistemi vardır. Oksidatif stres; serbest radikallerin üst seviyeye çıkması durumunda ortaya çıkar ve hücrenin dengesini bozarak kontrol edilemeyen sıkıntılara neden olur. Birçok hücre bu oksidatif olarak zarar gören kısımları tespit edip yapıları sınırlı derecede onarabilir. Ancak bunun da bir sınırı vardır.

Serbest radikaller hücrenin tüm ana bileşenlerine saldırır. Doku hasarının büyüklüğü ilgili reaktif türüne bağlıdır. Hasar hücrenin bir kısmı veya tamamının ölümüne sebep olabilir. Hücre zarındaki lipidlerin yüzeyinde peroksidan birikmesiyle enzim ve reseptörlerin yapısı bozulur. Buna bağlı olarak yapısal proteinlerin işlevi değiştiğinden dolayı DNA hasar görerek hücre yapısı bozulur.

Serbest Radikaller Hangi Hastalıklara Neden Olur?

Hücrenin içindeki yapısal bileşenlerde meydana gelen oksidatif hasar, insanlarda farklı hastalık belirtilerinin gelişmesindeki en önemli faktördür. Kromozom ve DNA‘ya karşı doğrudan saldırı kanser gelişimine sebep olabilecek mutasyonlara sebep olabilir.

Damarların içindeki endotel hasarı, ateroskleroza, vasküler blokaja, damar bütünlüğünün kaybedilmesine, kanama, çeşitli kardiyovasküler hastalıklara neden olabilir. Katarakt, Alzheimer hastalığı, nörodejeneratif hastalıklar, böbrek borusu disfonksiyonu, bağ dokusu hastalıkları, yaşla ilgili göz hastalıkları vb. hastalıklara neden olabilir.

Serbest Radikallerin Zararlarının Önlenmesinde Antioksidanların Rolü

Serbest radikaller vücuttan nasıl atılır? ROS sürekli hücre bileşenlerine saldırırken, doğal ve sentetik antioksidanlar ROS etkisini bir elektron vererek tuzağa düşürür ve onları yakalarlar. Böylece organelleri ve DNA’yı kurtarırlar. A, E ve C vitaminleri gibi birçok önemli vitamin, beta karoten doğrudan antioksidan olarak görev alır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir